Selank

De hoofdroute loopt via GABA, de remmende neurotransmitter die overactieve hersensignalen tot bedaren brengt. Het bijzondere zit in hóé.

Benzodiazepinen binden rechtstreeks aan de GABA-A-receptor en duwen het kanaal agressiever open. Dat werkt, en het levert precies de bekende nadelen op: verdoving, geheugenverlies, gewenning, ontwenning. Selank bindt niet op die plek. Het verandert de vorm van de receptor zodat het lichaamseigen GABA er beter op aansluit, een allosterische modulatie. Het versterkt wat er al gebeurt in plaats van het te overstemmen.

Genexpressiewerk onderbouwt dat. In de frontale cortex van ratten veranderde Selank binnen een uur de expressie van vijfenveertig van vierentachtig onderzochte neurotransmissiegenen, en na drie uur van tweeëntwintig. Het patroon vertoonde een sterke positieve correlatie met dat van directe GABA-toediening.

Een tweede route gaat via enkefalines, de lichaamseigen kalmerende peptiden. Enzymen in het bloed breken die normaal snel af. Selank remt die afbraak dosisafhankelijk, met een IC50 van vijftien micromol, potenter dan de standaard peptidaseremmers bacitracine en puromycine. Bij mensen met een angststoornis bleek de halfwaardetijd van enkefaline korter dan bij gezonde controles; hun eigen kalmeringssysteem werd dus te snel opgeruimd.

Daarnaast verhoogt het BDNF in de hippocampus en prefrontale cortex, en activeert het na drie uur specifiek het gen voor dopaminereceptor D5, dat een rol speelt bij geheugenvorming en langetermijnpotentiëring. Dat verklaart waarom de cognitieve kant meebeweegt in plaats van achteruit te gaan.

Omdat het van tuftsine is afgeleid, houdt het immuunregulerende eigenschappen. In stressmodellen verlaagt het IL-1 beta, IL-6 en TNF-alfa en herstelt het het ontstekingsremmende IL-4.

Eén nuance die zelden wordt genoemd: de toedieningsweg bepaalt mede welk systeem wordt aangesproken. Bij muizen verhoogde toediening via de buikholte het aantal GABA-receptorbindingen in de frontale cortex met achtendertig procent zonder de NMDA-receptoren te raken, terwijl intranasale toediening juist de NMDA-bindingen met drieëntwintig procent verhoogde zonder de GABA-receptoren aan te raken.

De vergelijkende studie bij tweeënzestig patiënten met gegeneraliseerde angststoornis en neurasthenie is het kernstuk. Dertig kregen Selank, tweeëndertig medazepam, een benzodiazepine. De angstreductie was vergelijkbaar. Maar de Selank-groep vertoonde daarnaast antiasthenische en psychostimulerende effecten die de benzodiazepinegroep niet had: meer energie en scherpere cognitie in plaats van verdoving. De onderzoekers vonden ook een biologische marker: verlaagde enkefalinewaarden die samenhingen met de ernst van de klachten en die onder behandeling stegen.

Een studie bij twintig patiënten met 2.700 mcg per dag intranasaal splitste de respons in twee groepen. Veertig procent reageerde snel, met scores op de Hamilton-angstschaal die binnen drie dagen van 20,3 naar 7,0 zakten. De overige zestig procent bereikte klinisch betekenisvolle verandering pas op dag veertien. De snelle responders hadden bij aanvang meer uitgesproken vermoeidheid en cognitieve klachten en lieten na één dosis duidelijke EEG-veranderingen zien.

In een vergelijking met fenazepam, een sterkere benzodiazepine, hield het therapeutisch effect na de laatste dosis ongeveer een week aan. Een aanvullende studie liet zien dat combineren met fenazepam de ongewenste effecten daarvan verminderde, zowel tijdens de behandeling als na het afbouwen.

Het dierwerk sluit daarop aan: onder onvoorspelbare chronische milde stress was de combinatie het effectiefst, terwijl Selank alleen het beste werkte zonder chronische stress.

De herkomst is de beperking. Vrijwel alle humane studies komen van Russische instituten, met onderzoeksgroepen van twintig tot tweeënzestig patiënten. Dat is klein, en er is geen westerse registratiestudie die het bevestigt.

De afwezigheid van gewenning en afhankelijkheid komt consistent terug in het klinische onderzoek, maar dat onderzoek beslaat weken, geen jaren. Langetermijnveiligheidsdata naar westerse maatstaf bestaat niet.

De plasmahalfwaardetijd is opvallend kort: na intranasale toediening is het binnen dertig seconden in het bloed aantoonbaar en binnen vijf tot vijfeneenhalve minuut alweer gedaald, zonder metabolieten in urine. De effecten op genexpressie en BDNF houden veel langer aan dan die aanwezigheid, wat betekent dat bloedspiegels hier weinig zeggen over werking.

Selank is niet goedgekeurd door de FDA.