Semax

De hoofdroute is BDNF, de groeifactor waarmee het brein neuronen in leven houdt, nieuwe laat groeien en verbindingen laat aanpassen. Hoge BDNF-waarden hangen samen met sneller leren en beter geheugen; lage met depressie en cognitieve achteruitgang. Het is ook de reden dat beweging de hersenfunctie verbetert.

Eén dosis verhoogt het BDNF-eiwit in de hippocampus van de rat ongeveer anderhalfvoudig en de expressie van het BDNF-gen ongeveer drievoudig, en verhoogt de activatie van de TrkB-receptor waaraan BDNF bindt met een factor 1,6. Het effect begint na ongeveer twintig minuten, piekt rond negentig minuten en houdt twintig tot vierentwintig uur aan.

Op neurotransmitters doet het iets anders dan verwacht. Op zichzelf jaagt Semax de dopamine niet omhoog. Het versterkt wat er al gebeurt: gaf men het twintig minuten vóór een dopamine-vrijmakende stof, dan lag de afgifte dramatisch hoger dan van die stof alleen. Het is geen stimulans maar een versterker van de respons. Daarnaast verhoogt het de omzetsnelheid van serotonine.

De genexpressie-analyse is breed: in rattenmodellen van een beroerte beïnvloedde het peptide meer dan vijftienhonderd genen, waarbij genen voor neuroprotectie, immuunrespons en vaatfunctie omhoog gingen en ontstekingsgenen omlaag. De onderzoekers concludeerden dat immuunmodulatie en vaatondersteuning de kern van de neuroprotectie vormen.

Beeldvormend werk met rust-fMRI liet zien dat het binnen minuten de activiteit en connectiviteit in het default mode network verhoogt, het netwerk dat met creativiteit, visualisatie en probleemoplossing samenhangt.

De Pro-Gly-Pro-staart die eraan is toegevoegd maakt het stabieler en helpt het de bloed-hersenbarrière te passeren. Orale inname werkt niet; maagzuur breekt het af.

Het sterkste humane bewijs gaat over herstel na een beroerte. In een studie bij 110 patiënten met een ischemische beroerte werd tien dagen lang 6.000 mcg per dag intranasaal gegeven, gevolgd door twintig dagen pauze en opnieuw tien dagen. De BDNF-waarden in plasma stegen en bleven gedurende de hele studie verhoogd. De motorische prestaties verbeterden op gestandaardiseerde tests en de functionele zelfstandigheid op de Barthel-index, de standaardmaat voor herstel na een beroerte. Eerder werk bij dertig patiënten in de acute fase zag de neurologische functie sneller terugkeren, vooral motorisch.

Bij gezonde mensen is er één cognitieve studie: mannen die onder vermoeidheid cognitieve taken uitvoerden haalden na één dosis eenenzeventig procent nauwkeurigheid op een geheugentest, tegen eenenveertig procent bij de controlegroep, met een effect dat tot vierentwintig uur aanhield.

Op preklinisch niveau verhoogde het bij ratten de deling van bloedvatcellen, neurogliacellen en voorlopercellen in het brein, en verbeterde het de prestaties op leer- en geheugentaken.

Uit Russisch klinisch gebruik sinds begin jaren negentig komen meldingen van geen hormonale ontregeling, geen afhankelijkheid en geen ontwenning. Het middel staat sinds 2011 op de Russische lijst van essentiële geneesmiddelen.

De herkomst van het bewijs is de beperking. Alle humane studies komen uit Rusland en zijn kleiner dan wat een westerse registratie vraagt. Er bestaat geen enkele gepubliceerde westerse klinische studie. Dertig jaar klinisch gebruik is een sterk signaal, maar het is geen vervanging voor langlopende gecontroleerde data.

Er is bovendien een tegenbevinding die zelden wordt genoemd: onderzoek uit 1996 beschreef bij bepaalde doseringen een angstverhogende component in het gedragsprofiel. De dosis-responsrelatie loopt dus niet één kant op, en meer is hier aantoonbaar niet beter.

De cognitieve toepassing bij gezonde mensen leunt op één studie met één dosis. Voor de dagelijkse toediening die buiten de kliniek circuleert bestaat geen gepubliceerde dosis-zoekende studie.

Semax is niet goedgekeurd door de FDA.