Melanotan II

Het lichaam heeft vijf melanocortinereceptoren, MC1 tot en met MC5, en die sturen verschillende systemen aan. MC1 regelt pigment. MC3 en MC4 regelen eetlust en energiebalans. MC4 speelt daarnaast een rol bij seksuele functie.

Melanotan II is een niet-selectieve agonist: het activeert die receptoren tegelijk. Daar komen de drie effecten vandaan, en daar komt ook de belangrijkste praktische beperking vandaan. Je kunt niet kiezen. Wie het voor één effect gebruikt, krijgt de andere twee erbij.

Via MC1 op de melanocyten zet het de omzetting van tyrosine naar melanine in gang. Dat gebeurt zonder UV, al versnelt zonlicht het proces. Wie van nature niet bruint maar verbrandt, heeft te weinig responsieve melanocyten en zal weinig resultaat zien.

Via MC3 en MC4 in de hypothalamus komt een verzadigingssignaal binnen, wat de eetlust remt.

Via MC4 in het brein neemt de dopamineafgifte in de mediale preoptische area toe, het gebied dat verlangen en opwinding aanstuurt. Dat is een wezenlijk ander aangrijpingspunt dan PDE5-remmers, die op de doorbloeding werken. Deze route raakt het willen, niet het kunnen.

Die seksuele werking werd bij toeval ontdekt: een onderzoeker die de stof op zichzelf testte injecteerde per ongeluk het dubbele en hield er een acht uur durende erectie aan over. Uit die waarneming kwam uiteindelijk de ontwikkeling van de selectievere MC4-variant voort, die wél goedkeuring kreeg.

De plasmahalfwaardetijd is ongeveer een uur, maar de effecten houden veel langer aan omdat de melanineproductie doorloopt nadat het peptide is geklaard.

De fase 1-pilot toonde bij subcutane toediening van 0,01 tot 0,03 mg/kg over tien dagen een duidelijke verdonkering van de huid, ook zonder UV-blootstelling, bij alle huidtypen.

De studie naar seksuele functie is dubbelblind en placebogecontroleerd uitgevoerd bij twintig mannen met psychogene erectiele disfunctie. Zeventien van de twintig kregen een klinische erectie na toediening van 0,025 mg/kg, met een gemiddelde tiprigiditeit boven de tachtig procent en een gemiddelde duur van meer dan veertig minuten. Seksueel verlangen nam toe bij achtenzestig procent tegen negentien procent op placebo.

Werk uit 2006 bevestigde het effect op melaninesynthese bij mensen met varianten van het MC1R-gen.

Een overzicht uit 2009 keek naar gebruik in de algemene bevolking en bracht in kaart wat er buiten onderzoekssetting gebeurt.

De ontwikkeling is vóór fase 3 gestaakt, en dat is geen detail. Er bestaat geen fase 2- of fase 3-programma, geen registratiedossier en geen toezicht.

In de casuïstiek staan zeldzame maar ernstige voorvallen beschreven. Een casusrapport uit 2020 documenteerde een nierinfarct dat waarschijnlijk aan het gebruik was toe te schrijven. Een rapport uit 2012 beschreef systemische toxiciteit en rabdomyolyse met nierfunctiestoornis na injectie van een zesvoudige hoeveelheid. Priapisme, een langdurige pijnlijke erectie die blijvende schade kan geven, is eveneens beschreven. Deze voorvallen zijn zeldzaam en droegen bij aan het besluit de ontwikkeling te stoppen.

Rond melanoom is het beeld gelaagd en wordt het vaak te stellig gebracht. Er is casuïstiek van melanoom bij gebruikers, maar oorzakelijk verband is niet vastgesteld; een overzicht dat een hogere incidentie meldde schreef die toe aan het gedragspatroon van gebruikers, die vaker de zon en de zonnebank opzoeken. Preklinisch werk wees juist op remming van melanoomprogressie. Het concretere probleem is dat de stof bestaande moedervlekken donkerder maakt, waardoor verdachte veranderingen visueel moeilijker te herkennen zijn.

Er bestaat geen gepubliceerde dosis-zoekende studie voor de manier waarop de stof buiten onderzoekssetting wordt gebruikt.